فاطمه جان احمدى
256
تاريخ فرهنگ وتمدن اسلامى ( فارسي )
مىرود ؛ چرا كه از 10 ميدان بسيار بزرگ نفتى 9 ميدان و 28 ميدان از ميدانهاى نفتخيز ابرغول پيكر جهان در منطقه خاورميانه واقع است . « 1 » در پى بالاگرفتن تقاضاى ساير كشورهاى در حال توسعه براى مواد غذايى و مواد اوليه صنعتى ، در دهههاى 1920 و 1930 سرمايه گذارى هاى بسيارى در كشورهاى اسلامى اين منطقه صورت گرفت . با اكتشاف و استخراج نفت وضعيت اقتصادى خاورميانه تغيير كرد . در فاصله سالهاى 1960 - 1940 توليد نفت به بالاترين حد خود ، يعنى 40 % از توليد نفت جهانى رسيد . بدينرو با افزايش توليد ، درآمد سرانه كشورهاى اسلامى نيز تغيير يافت . براى نمونه ، كويت در سال 1968 بالاترين درآمد سرانه را در دنيا به خود اختصاص داد . « 2 » درآمد سرانه ليبى نيز در سال 1970 به گونهاى شگرف افزايش يافت . همچنين در سال 1974 توليد نفت ايران به حدود 6 ميليون بشكه در روز رسيد . با وقوع انقلاب اسلامى و نيز در طى دفاع مقدس ، ايران توليد نفت خود را به شدّت كاهش داد ، « 3 » اما پس از جنگ تحميلى براى ترميم خرابىهاى ناشى از آن توليد روزانه را بالا برد و در نتيجه بار ديگر ايران دومين كشور توليدكننده نفت خاورميانه شد . شكلگيرى اوپك در پى فزونى يافتن مصرف نفت در آمريكا ، اروپاى غربى و ژاپن در سالهاى 1960 - 1950 و از سويى به دليل اتخاذ سياستهاى سودجويانه و قيمتهاى ناعادلانهء سياستهاى نفتى از سوى كشورهاى توليدكننده ، سران پنج كشور عربستان سعودى ، عراق ، كويت ، ايران و ونزوئلا در بغداد گردهم آمدند و پس از گفتگو و تبادل آرا « اوپك » را تأسيس كردند . در اين ميان ، جنگ اعراب و اسرائيل در سال 1967 بر صنعت نفت جهان تأثير بسزايى نهاد ؛ چنان كه با بسته شدن كانال سوئز راه نفتكشها از خليجفارس به مقصد اروپاى غربى تغيير يافت « 4 » و كشتىها ناچار شدند راه دور تر
--> ( 1 ) . آلاسدير درايسدل و جرالد اچ . بليك ، جغرافياى سياسى خاورميانه و شمال آفريقا ، ترجمه دُرِّه ميرحيدر ( مهاجرانى ) ، ص 430 . ( 2 ) . پيتر بيومونت و ديگران ، خاورميانه ، ترجمه محسن مدير شانهچى و ديگران ، ص 281 . ( 3 ) . كاهش توليد نفت در دوره انقلاب به 600 هزار بشكه در روز رسيد . ( 4 ) . اين مسافت از 10400 كيلومتر به 18100 كيلومتر افزايش يافت ؛ چنان كه سفر رفت و برگشت يكنفتكش بين خليجفارس و بندر رتردام 62 روز طول مىكشيد ، اما همين سفر ميان بندر ليبى و رتردام 16 روزه بود .